İstanbul'un Tılsımları -Son-

Bugün tılsımlarla ilgili makalenin son kısmını yazacağım ve son :)

Onuncu tılsım da bir kahin marifetiydi ki, yine Sultanahmet Meydanı'nda olup, şehri yılanlardan , akreplerden, hulasa zehirli haşere ve çiyandan korurdu.

Biririne sarmal dolanmış, üç gövdesi, üç başı olan ejder şeklindeki tunç tılsımın iki başının ne zaman kırıldığı ve bu yüzden İstanbul'un başına ne gibi felaketler geldiği bilinmez.

Halk arasında Yılanlı Sütun namıyla tanınmış olan tılsım, Sultanahmet Camii yapılırken toprak altında kaldı, o zaman şehri haşere bastı, bunun üzerine yeniden ortaya çıkarıldı. Ama Sultan II.Selim, at üzerinde buradan geçerken, bir topuz vurunca ejderin batıya bakan kafası koptu. O an İstanbul'Un batı yakası yılan istilasına uğradı.

On birinci tılsım bir kahramanlık abidesiydi ki, 32 adam boyunda olup, kesme taşların birbiri üstüne dizilmesiyle yapıldığı için Örme Sütun diye bilinirdi.

Bu tılsım, ne zaman yılgınlık doğsa, ne zaman ahalinin ruhu daralsa kerametiyle imdada koşar, İstanbul ahalisini ferahlatırdı. Bu yüzden ki, Bizanas'ın nice imparatoru ona sahip çıkmıştı.

Bizans İmparatoru Konstantin, bu sütunu, babası I.Basileios'un savaştaki başarılarını tasvir eden kabartmalarla kaplatmıştı. Hatta mermer kaidesinde şunlar yazardı: "Konstantinos, Rodos şehrindeki dev abideyle rekabet edecek bir harika yaratmak istedi."

Ama Latin istilası sırasında işgalciler bu tunç kabartmaları söktü, eritip para bastı.

Evliya Çelebi bu saydıklarımızdan başka yedi tılsımdan daha söz eder. Bunların yedisi de (nedense) Altımermer diye bilinen mahallededir. Koca Mustafa Paşa-Fındıkzade arasında yer alan Altımermer'de vaktiyle yedi mermer sütun vardı.

Bunlardan birini Kavala tiranı Fliko inşa etmişti. Bunun üzerinde tunçtan bir sinek vardı ki durmaksızın vızıldar, o sayede şehre asla sinek girmezdi.

Yedi mermerin ikincisine İlahi Eflatun da bir sivrisinek resmi çizdirmişti ki, o sayede şehre asla sivrisinek girmezdi.

Üçüncü sütuna İlahi Hipokrat bir leylek resmi yapmıştı ki, bu leylek yoluna devam edeceği yerde şehirde yuva kuran leylekleri helak ederdi.

Dördüncü sütuna İlahi Sokrat tunçtan bir horoz yapmıştı ki, bu horoz yirmi dört saatte bir ötünce şehrin bütün horozları da ötmeye başlardı. İstanbul'un horozları seher vaktinden başka, gafilleri uyandırmak için gece yarısı da öterdi.

Beşinci sütuna İlahi Fisagor tunçtan bir kurt yapmıştı ki, bu sayede İstanbul'un bütün koyunları çobansız meralarda vahşi kurtlarla birlikte gezerdi.

Altıncı sütuna İlahi Aristoteles bir genç adam ve bir genç kadın resmi çizmişti ki, şehirde kavgalı, dargın eşlerden biri gidip bu sütunu kucaklarsa o an barışırdı.

Yedinci sütuna Calinus Hakim kalaydan iki yaşlı acuze yapmıştı ki, şehirde eşinden boşanmak isteyen gidip bu sütunu kucaklarsa ayrılık olurdu.

Evliya Çelebi, İstanbul'un karalarında hüküm süren tılsımlardan başka, şehri kuşatan denizlerde hüküm süren tılsımları da anlatır ki bunlar altı taneydi.

Birinci tılsım, Çatladıkapı'daydı. Burada uzak zaman tiranlarından Güngörmez Padişahı'nın sayarı, sarayın bahçesindeyse, dört köşe bir sütun üzerinde tunçtan tılsımlı bir dev heykeli vardı. Ne zaman ki İstanul'a Akdeniz tarafından düşman gemileri gelse, anılan tunç dev ateş püskürtür, bütün gemileri yakardı.

İkinci tılsım, kadim Kadırga limanında bağlı yekpare bakırdan bir gemiydi ki, zemheri kış ayında ve yılda bir gece sefere çıkardı. İstanbul'da ne kadar sihirbaz, büyücü, falcı avrat varsa hepsi bakır gemiye doluşur, sabaha kadar çığlıklar atarak denizde dolaşırdı.

Üçüncü tılsım, keza yine bu bakır geminin benzeri olup Tophane rıhtımında dururdu. Zemheri kış ayında ve yılda bir kez sefere çıkan gemi Karadeniz'i muhafaza ederdi. Rivayet o ki, Muaviye oğlu Yezid, Galata'yı fethedince bu gemiyi parça parça etmişti.

Dördüncü tılsım, Sarayburnu'ndaki tunçtan üç başlı bir ejderhaydı. Akdeniz, Karadeniz ve Üsküdar'dan gelen düşman gemilerine bu ejder ateş saçıp, hepsini yakardı.

Beşinci tılsım yine Sarayburnu'nda, 300 yüksek direk üzerinde 360 tür deniz deniz yaratığının şekillerinden oluşurdu.

Altıncı tılsım bolluk getirirdi. Erbain mevsiminde kırk gün kış olduğu vakit, balıklar, tılsımın etkisiyle dalga olmadan kıyıya vurur, bütün İstanbul halkı bolluğa kavuşurdu.

Daha sonra bu tılsımlar Hz.Muhammed'in doğum gecesi büyük depremden yıkılmıştı...

Bugün dahi kimi izleri gündelik yaşamımızda görülebilen bu inanışlar, hem Bizans hem de Osmanlı dönemlerinde İstanbul halkının ortak endişe, korku, coşku ve umutlarını ifade eder. Ve Evliya Çelebi tarafından günümüze taşınan bu hurafeler, en azından atalarımızın çaresizliğe düştüklerinde pes etmeyip nasıl yaşama sarıldıklarını göstermesi açısından hatırlanmaya değer.

Magazine Turkiye- Şubat 2009
Makale: Gazeteci Ümit Bayazoğlu

İstanbul'un Tılsımları 8 - 9

Herkese günaydın. Pazar günü kocacımla, senaryosunu daha önceden yazdığımız bir kurgu çektik. Hayli yorucuydu. Ama çok güzel sonuçlar aldık.

Bu tılsımlar o kadar çok ki, umarım okumaktan sıkılmamışsınızdır...

Sekizinci tılsım, Yerebatan Sarayı'nın önündekİ Milion* adlı küçük bir sütundu ki, ilk bakışta hiçbir şeye benzetilemezdi.

Rivayete göre Konstantin zamanında, imparatorluğun sahip olduğu her şehir ve her kaleden işaret olsun diye bir taş istendi. O zaman şehre yedi iklimden birbirinden değerli rengarenk ve nakışlı taşlar gelmeye başladı. İmparator Konstantin, meydanda üst üste istif edilen bu taşları saydırdı.

Üç kere yüz bin çeşit taş gelmişti. Hesap ettiler ki, imparatorluk üç kere yüz bin kale ve kente malikti.

Sonra bunların dünya durdukça dursun diye, geldikleri yerin düzeni içinde hipodroma yerleştirilmesini emretti. Fakat ustalar bir türlü düzen tutturamadı.Ancak Çelebi'ye göre, Ayasofya'yı yapan Ağnados'un oğlu Mimarbaşı Uryari, Milion taşını kendine kerteriz* seçince işin içinden çıktı. Sırrı sabit ibret bir alametti.

Dokuzuncu tılsım, yine Sultanahmet Meydanı'nda, kırmızı renkli dört köşe yekpare taştan üstü nakışlı bir tılsımdı ki, dört köşesinde birer tunç kürsü üzerinde sabitti. Usta bir kahin tarafından, dünya döndükçe İstanbul'un başına nelerin geleceğini, ne gibi olayların yaşanacağını gösteren resimlerle süslenip tılsımlanmıştı. Bunlara dikkatlice bakanlar Madyanoğlu Yanko'dan Fatih'in Yeniçerilerine kadar herkesi görebilirdi. Görüp de bilmediklerimiz ise, henüz yaşamadıklarımızın alametleriydi.

Bu tılsımın kaidesinin dört cephesinde dört resim vardı. Resimlerden birinde Evliya Çelebi'ye göre Madyanoğlu Yanko, gerçekteyse İmparator Theodosius, yüzünü doğuya sırtını batıya vermiş bir halde tahtında oturur. Kaidenin bir başka cephesindeyse, bu sütunun 300 nefer ve bocurgat(çıkrık) marifetiyle nasıl ayağa kaldırıldığı resmedilmiştir.

Aslında bu sütunu İmparator Theodosius Mısır'dan getirip diktirmişti. Sütun, Firavun III.Tutmosis'e aitti. Ancak kaidesi Bizans devrinde yapılmıştı.

*Milion Taşı: Romalılara göre dünyanın merkezi olan yer. Dünya hükümranlığını elde eden Roma İmparatorluğu dünyanın başladığı yer olarak burayı seçmiş.
Kerteriz: Bir yerin nerede bulunduğunu pusula ile ölçme.

Fotograf: wikipedia
Kaynak: National Geographic Magazine Turkiye- Şubat 2009
Makale: Gazeteci Ümit Bayazoğlu

Hepinizi mutlu haftalar, iyi çalışmalar...

İstanbul'un Tılsımları 6 - 7

Altıncı tılsım Zeyrek’te, Pantokrator Manastırı altındaki sarnıçta saklıydı. Bu tılsım diğerlerinden farklı olarak hiçbir derde derman olmaz, ama rüyalara korku salardı. Her sene zemheri ayları, kış geceleri bu sarnıçtan nice karakoncoloz* cadı çıkıp şeytan arabalarına doluşur sonra seher vaktine kadar girip çıktıkları rüyalara kabuslar saçardı. Gün ağarınca yine arabalarına doluşur, sarnıca girip kaybolurlardı.

Pantokrator Sarnıcı Osmanlı döneminden bugüne kadar depo, atölye, çöplük ve bazen de evsizlere ev oldu.

Yedinci tılsım, Ayasofya Kilisesi’nin güneyinde dört yüksek sütunun üzerinde Cebrail, İsrafil, Mikail ve Azrail melek hazretlerinin heykellerindeydi. Evliya Çelebi’ye göre İstanbul’u salgın hastalıklardan ve bilhassa veremden, vebadan koleradan koruyan dört heykelden biri doğuya, biri batıya, biri kuzeye ve biri güneye yönelmişti.

Bunlardan Cebrail hazretleri yılda bir kere kanat çırparsa bolluk, bereket; yok eğer İsrafil hazretleri kanat çırparsa kıtlık olurdu. Mikail hazretleri kanat çırparsa isyan çıkar, maazallah Azrail hazretleri kanat çırparsa veba galip gelirdi. Bu suretler, Peygamber efendimizin dünyaya geldiği gece meydana gelen depremde yıkılmışlardı.

Evliya Çelebi’nin sözünü ettiği bu “suretler”, olasılıkla, üzerinde, İmparator Konstantin’in at üstünde heykeli olan sütunun kaidesinde bulunuyordu.

*Karakoncoloz: Gündüzlerin en kısa olduğu, güneşin ekvatordan en uzak olduğu dönem olan 25 Aralık ile 6 Ocak tarihleri arasında yaşadığı yeraltı dünyasından çıkarak insanlara zarar vermeye çalıştığı varsayılan iblislerin adıdır.
TDK'ya göre;Çocukları korkutmak için kendisinden söz edilen, gerçek dışı bir yaratık, umacı, hayalet.

Fotograflar
Pantokrator Manastırı: wikipedia
Ayasofya: blogcu.com

Kaynak: National Geographic Magazine Turkiye- Şubat 2009
Makale: Gazeteci Ümit Bayazoğlu

İstanbul'un Tılsımları 4 - 5

Dördüncü tılsım, günümüzde Beyazıt Meydanı denilen yerdeydi. İmparator Theodosius tarafından yaptırılan Tauri Meydanı'ndaydı ki, Beyazıt Hamamı önünde dururdu.

Bu sütun Gezbazya adında bir kahin tarafından şehri veba illetinden korumak amacıyla tılsımlanmıştı. Nitekim bu sütun ayakta durduğu müddetçe şehirde vebadan eser yoktu. Sonra Sultan Beyazıd bu sütunu yıktırıp, taşlarıyla yerine gönül açıcı bir hamam yaptırdı. Fakat tılsımın yıkıldığı gün Sultan Beyazıd'ın oğlu vebadan öldü.

O günden sonra da İstanbul salgın hastalıklardan başını alamadı.

Yıkımıyla İstanbul'un başına türlü dertler açan sütundan artakalmış bir kaç taşı, bugün Laleli-Beyazıt arasındaki Süpürgeciler Çarşısı'nın önünde ve Beyazıt Hamamı'nın duvarlarında görebilirsiniz.

Beşinci tılsım, Edirnekapı yakınındaki Tekfur Sarayı'nın avlusundaydı. Siyah renkli bu sütun üzerinde tunçtan gayet korkunç bir ifrit heykeli vardı. Bu ifrit, yılda bir kez lanet ettiği zaman, ağzından düşmanları kahreden ateş saçılırdı. Kim ki bu ateşten bir kıvılcım alıp da evinde, dükkanında ocağına koyarsa, bu kişi ölünceye kadar o ateş sönmezdi.

Maalesef bu tılsımlı sütundan günümüze hiçbir iz kalmadı.



Fotograf bana ait. En son Aralık ayında İstanbul'a gittiğim de çekmiştim. Evimiz Tekfur Sarayına çok yakın. Ama hiçbir zaman sarayın kapısındaki koca koca asma kilitlerin açıldığını görmedim. Çürümeye terkedilen başka bir tarihi miras...

Kaynak: National Geographic Magazine Turkiye- Şubat 2009
Makale: Gazeteci Ümit Bayazoğlu

İstanbul'un Tılsımları 3

Üçüncü tılsım, Fatih-Saraçhane başında göğe yekpare bir mermer direk üstünde duran sandukada saklıydı.

Bu sandukanın içinde, geçmiş zaman İstanbul krallarından birinin vakitsiz ölümüş, biricik kızı yatarmış. Bu yüzden halk ona Kıztaşı dermiş ki, rivayete göre bu sütunu kucaklayan kızlar asla bakire ölmezmiş. İmparator Marcianus da bu anıtı çok sevmiş ve üstüne kendi heykelini dikmiş...

Anıt, üç kademeli mermer kaidenin üzerindedir. Günümüzde kaidenin altındaki kademeler toprak altında kalmıştır.

Kaidenin üç cephesinde birbirinin eşi olan kabartmalarda defne yapraklarından oluşmuş bir çelenk içerisinde I ve X harfleri görülür. Kaidenin dördüncü cephesinde, simetrik konumda, karşılıklı duran iki Zafer Tanrıçası Nike figüründen biri ise zaman içinde kaybolmuştur.

8,75 metre yüksekliğindeki sütunun tepesinde Roma-Korint üslubunda bir başlık yer alır. Anıt, 1894 yılında yaşanan depremde hasara urar. Marcianus'un heykelinin ne zaman yıkıldığı bilinmez.


Kaynak: National Geographic Magazine Turkiye- Şubat 2009
Makale: Gazeteci Ümit Bayazoğlu

Kıztaşı'nın bulunduğu yeri haritada da göstermek istedim.


Ben ilk ve ortaokulu Kıztaşı'na çok yakın bir okulda okudum. Bu nedenle hemen her gün o yollardan geçtim. İstanbul'un pek çok tarihi eseri gibi yıllar boyu restorasyonlar yapıldı. Ancak pek çoğu gibi Kıztaşı da yanlış restorasyona maruz kalan bir tarih mirası...

Kıztaşı ve yanlış restorasyon ile ilgili bir yazıya da BoyutPedia'dan ulaşabilirsiniz.

İstanbul'un Tılsımları 2

Fotograf:www.kenthaber.com


İstanbul’un Tılsımları 2

İkinci tılsım ki, günümüzde Çemberlitaş adı verilen Konstantin Meydanı’ında olup, kırmızı renkli zımpara taşından yapılmış, sekiz parça yuvarlak bir sütundu.

Bir kaide üzerinde, her biri üç ton ağırlığında ve üç metre çapında olan sekiz ayrı sütunun üst üste konulmasıyla ve bunların bilek kalınlığında çemberlerle birbirine bağlanmasıyla meydana gelmişti. Bu nedenle halk ona çemberlitaş derdi.

İmparator Konstantin, 57 metre boyundaki sütunu çok beğenmiş, tepesindeki tılsımı bozup yerine Güneş Tanrısı Helios’a benzeyen kendi heykelini koydurmuştu. Halbuki ilk yapıldığında sütunun üzerinde bir sığırcık heykeli vardı. Bu da ne zaman bir kıtlık çıksa bir çığlık atar, yeryüzünde ne kadar sığırcık kuşu varsa; biri gagasında, ikisi pençesinde üçer zeytinle İstanbul’a gelirdi.

1081’de bir yıldırım isabetiyle sütun yandı, üzerindeki Konstantin heykeli devrildi. Bir asır kadar harap kalan sütun, İmparator Aleksios Komnenos tarafından onarıldı ve tepesine bir haç dikildi.

Daha sonra Osmanlı döneminde büyük bir yangın geçirdi; çemberleri erimiş, mermerleri çatlamışken Sultan Mustafa tarafından tamir ettirildi.

Kaynak: National Geographic Magazine Turkiye- Şubat 2009
Makale: Gazeteci Ümit Bayazoğlu

Bildiğim kadarıyla Beyazıt’taki Çemberlitaş'ın, 1999′daki Marmara depreminde temelinden ciddi şekilde hasar aldığı, çok yıprandığı ve kirlendiği gerekçesiyle restorasyonuna karar verildi. Anıtlar Yüksek Kurulu’ndan gerekli izinler alındıktan sonra İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından 2003′te 1 milyon YTL’lik ödenekle başlanan ve uzmanlara göre bir yılda bitirilebilecek olan çalışmalar, bitti mi acaba? Ben hatırlamıyorum sanırım halen devam ediyor. Kaç yıl oldu? 5-6?

İstanbul'un Tılsımları 1

National Geographic Türkiye'nin 2009 Şubat ayı sayısında yayınlanan "İstanbul'un Tılsımları"nı parça parça sizinle paylaşmak istiyorum. Parça parça yazmamdaki sebep hayli uzun olması. Okurken canınızın sıkılmasını değil, hevesle okumanız ve yaşadığınız şehrin efsanelerini gözünüzde rahatlıkla canlandırabilmenizi istiyorum.

"İstanbul'un Tılsımları", Gazeteci Ümit Bayazoğlu'nun National Geographic Türkiye için kaleme aldığı ilk makale. Evliya Çelebi'nin "Seyahatname"inden günümüze ulaşan gerçeküstü hikayeler...


Fi tarihinde hüküm sürmüş, adı gerçekle söylenceler arasında kaybolmuş imparatorlar devrinde, yedi iklimden gelmiş yetkin mimarlar, mahir mühendisler, kahinler, yıldızbilimciler İstanbul'a toplanmıştı.

Şehir o zaman o kadar şen,şatır ve bakımlıydı ki, nice alim, bilgi ve ecerisini göstermek için sanki aralarında yarışa girmişti.
Biraraya geldiler ve İstanbul halkını yer ve gök afetlerinden, barbarlardan, salgın hastalıklardan, yangınlardan korumak için şehrin 7 tepesine 24 tılsım kurdular.

Gelgelelim Roma İmparatorluğu'nun Hıristiyanlığı meşru kabul etmiş olan ilk imparatoru Constantinus(324-337), Bizans devri saltanatını başlatırken, rivayet tarihinin pagan tiranlarından kalma nice alameti yerle bir etti. Ama bunlar o kadar güzeldi ki, kimilerine kıyamadı, yerine bıraktı ve hatta bunlardan birinin tepesine kendisinin at üzerinde heykelini diktirdi. İşte bu sayede kimi tılsımlar günümüze kadar ayakta kalabildi.

İstanbul'u karış karış dolaşmış, sonra da görüp işittiklerini yazmış "ilk yerli turistimiz" Evliya Çelebiydi ve hemen her seyyah gibi anıtların izini sürmiştür.

TILSIM 1

İstanbul'u koruduğuna inanılan tılsımlı anıtlardan biri, bugün Avratpazarı denen yerde, bin parça beyaz mermerden dört köşe bir kaide üzerinde, minareden bile yüksek, içi merdivenli bir sütundu.

4o metre yükseklikteki anıtın üzerinde Çelebi'ye göre, "Madyanoğlu Yanko'nun İran, Horasan, Hindistan seferlerini anlatan", baştan aşağı sarmal tunçtan tasvirler vardı. En tepesinde yekpare mermerden bir loca ve bunun içinde ise peri yüzlü bir zamane güzelinin heykeli dururdu. Peri yüzlü bu tatlı cadı daima şehrin ufuklarını gözetirdi. Sınır boylarında ne zaman düşman görse korkusundan öyle tiz bir çığlık atardı ki, o an yeryüzünde ne kadar kuş varsa tünediği yerden kalkar, İstanbul'a doğru kanat çırpardı. Kuşlar heykelin üzerinde dönerken nice kere yüz binlercesi telef olup yere düşer, İstanbul halkı da alıp bunları yerdi.

Evliya Çelebi'ye göre, İmparator Konstantin döneminde peri yüzlü güzelin heykeli locadan kaldırıldı. Yerine çanlar takıldı. Ruhbanlar buna çıkıp etrafta düşman gözetir, icabında çan vururlardı.

Asırlarca bu böyle kaldı. Sonra İmparator Arcadius, bunun çevresine çekidüzen verip, tepesine de kendi heykelini diktirdi. O yüzden buna Arcadius sütunu dediler. Sonra tılsım, gücünü tamamen yitirdi. Gel zaman git zaman, nice depremlerde Arcadius heykeli de düşüp kırıldı...

Sütun, Sultan Ahmet devrine kadar ayakta kalmış, ancak yangınlardan, savaşlardan yorgun düşmüştü. Nihayet çevresine zarar vereceğinden korkularak 1715'te yıktırıldı. Ama beş adam boyundaki kaidesi yıkılamayıp yerinde kaldı. Vaktin ermişleri bunu da tılsımın gücüne yordular. Eğer günün birinde yolunuz Cerrahpaşa'ya düşerse, siz de apartmanların arasında sıkışıp kalmış Arcadius sütununun kaidesini görebilirsiniz...

Kaynak: National Geographic Magazine Turkiye- Şubat 2009
Makale: Gazeteci Ümit Bayazoğlu

Not: Arkadius Meydanı Cerrahpaşa Cami’nin yanındaydı.İmparator Arkadius’un sütunu bulunduğundan onun adıyla anılmaktaydı.Türkler esir pazarı olması dolayısıyla burayı Avrat pazarı olarak isimlendirmişlerdir.
Cerrahpaşa Camii, bugün Fatih ilçesinde, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi'nin üst kapısının bulunduğu cadde üzerinde Aksaray'a giden cadde üzerindedir. Arkadius Sütunu'nun kaidesi ise bu Cerrahpaşa Caddesi üzerinde Haseki Kadın sokak'ta apartmanların arasında sıkışıp kalmıştır.

Fotograf www.wowturkey.com dan alınmıştır.